Đức Thánh Cha Lêô XIV và Những thông điệp Hoà bình giữa cơn bão xung đột toàn cầu

Trong lịch sử Giáo hội, mỗi triều đại Giáo hoàng thường được định hình và nhận diện bởi một “từ khóa” nổi bật. Với Đức Thánh Cha Lêô XIV, chỉ trong mười tháng ngắn ngủi kể từ khi nhận sứ vụ Phêrô, từ khóa ‘hoà bình’ đã hiện lên khẩn thiết và xuyên suốt mọi hoạt động và thông điệp của ngài.

“Hòa bình” trong nhãn quan của Đức Thánh Cha Lêô XIV không phải là một danh từ tĩnh tại, cũng không phải là một trạng thái vắng bóng xung đột thuần túy trên các văn bản ký kết. Đọc lại những lời kêu gọi của ngài trong thời gian qua, chúng ta nhận thấy “hòa bình”, đối với ngài, là một động từ sống động, một thực thể đa diện bao hàm: khát vọng, lời cầu nguyện, sự kiên nhẫn, dấn thân, bền bỉ, gặp gỡ, chọn lựa, ngoại giao và cứu trợ.

Thế giới trong năm qua vốn đã trở thành một “thùng thuốc súng” thực sự với những ngòi nổ chực chờ bùng phát ở khắp các châu lục. Từ các sứ điệp, bài giáo lý đến những cuộc điện đàm cá nhân với các nguyên thủ quốc gia, Đức Thánh Cha Lêô XIV đã dệt nên một mạng lưới cầu nguyện cho hoà bình không ngừng nghỉ. Đó là một lời cầu xin liên lỉ với Thiên Chúa và cả với con người, mời gọi nhân loại đừng đuổi theo sự mê hoặc của kẻ gây chia rẽ, đừng đào sâu hố ngăn cách của sự phân cực, nhưng hãy nỗ lực xây dựng sự hòa hợp – vốn vừa là quà tặng của trời cao, vừa là hoa trái của nỗ lực con người.

Trách nhiệm đạo đức của đối thoại trước vực thẳm của chiến tranh

Bước vào những tháng đầu năm mới 2026, thế giới vẫn không ngừng rúng động bởi những tiếng nổ của đạn pháo và những toan tính quân sự tàn khốc. Tại một giáo xứ ngoại ô Roma vào Chủ Nhật tuần trước, trong một cuộc viếng thăm mục vụ, Đức Thánh Cha đã thốt lên trong đau xót: “Lại chiến tranh nữa!”.

Trước tình trạng bạo lực đang bủa vây nhân loại, Đức Thánh Cha khẳng định một chân lý mà ngài luôn lặp lại như một điệp khúc: “Bạo lực không bao giờ là sự lựa chọn đúng đắn”. Ngài bác bỏ quan điểm sai lầm cho rằng sức mạnh quân sự hay sự răn đe vũ khí có thể mang lại sự ổn định lâu dài.

Trong buổi đọc kinh Truyền Tin trưa 1/3, ngài đã gửi đi một thông điệp mạnh mẽ: “Sự ổn định và hòa bình không được xây dựng bằng những đe dọa lẫn nhau, cũng không bằng vũ khí vốn gieo rắc sự hủy diệt, đau thương và chết chóc, nhưng chỉ thông qua một cuộc đối thoại hợp lý, chân thực và có trách nhiệm”. Đối thoại, trong cái nhìn của ngài, không phải là sự yếu thế, mà là biểu hiện cao nhất của lòng can đảm và phẩm giá con người.

Trước bóng ma của một “bi kịch với quy mô khổng lồ” đang đe dọa xóa sổ nhiều cộng đồng, Đức Thánh Cha đã đưa ra một tối hậu thư đạo đức cho các bên tham chiến: “Hãy đảm nhận trách nhiệm đạo đức để ngăn chặn vòng xoáy bạo lực trước khi nó trở thành một vực thẳm không thể cứu vãn!”. Ngoại giao, theo ngài, cần phải được tìm lại và thúc đẩy vì “lợi ích của các dân tộc đang khao khát một sự chung sống hòa bình, dựa trên công lý”.

“Cảm thấy mình là một dân tộc”: Liều thuốc chống lại chủ nghĩa dân tộc cực đoan

Vào Thứ Tư Lễ Tro vừa qua, khi bắt đầu hành trình sám hối của Mùa Chay, Đức Thánh Cha đã trình bày một khái niệm sâu sắc về căn tính cộng đồng: “Cảm thấy mình là một dân tộc”. Trong một thế giới đang bị xâu xé bởi các ý thức hệ hẹp hòi, đây chính là liều thuốc giải cho căn bệnh của chủ nghĩa dân tộc cực đoan vốn thường là ngòi nổ cho các cuộc chiến tranh đẫm máu.

Theo Đức Thánh Cha, cảm thức “mình là một dân tộc” này thể hiện “không theo cách dân tộc cực đoan và hung hăng, nhưng trong sự hiệp thông mà mọi người đều tìm thấy vị trí của mình”. Ngài cảnh báo rằng các chiến lược sức mạnh quân sự không thể tạo ra tương lai; tương lai đích thực chỉ nằm ở sự tôn trọng và tình huynh đệ giữa các dân tộc. Hòa bình, vì vậy, bắt đầu từ việc nhận ra khuôn mặt của một người anh em nơi người “khác biệt” với mình.

Lời kêu gọi này đặc biệt hướng về vùng Trung Đông, nơi đang bị rung chuyển bởi “những căng thẳng dai dẳng” giữa Iran, Israel, Syria và các quốc gia lân cận. Mong ước của ngài vào ngày 11 tháng 1 là một lời hiệu triệu cho lòng kiên nhẫn: hãy vun trồng “đối thoại và hòa bình với lòng kiên nhẫn, theo đuổi lợi ích chung của toàn xã hội”. Hòa bình không phải là kết quả của một sắc lệnh tức thời, mà là kết quả của việc kiên trì vun trồng như một người làm vườn tận tụy, không nản lòng trước sự khô cằn của hận thù.

Thế giới không được cứu bằng gươm giáo nhưng bằng giải giới diễn ngôn

Tại Thánh Lễ đầu năm mới 2026, Đức Thánh Cha đã đưa ra một thông điệp mang tính đảo ngược các giá trị quyền lực trần thế: “Thế giới không được cứu bằng cách mài sắc những lưỡi gươm”, bằng cách phán xét, áp bức hay loại bỏ anh em mình. Ngược lại, thế giới được cứu bằng nỗ lực không mệt mỏi để “thấu hiểu, tha thứ, giải phóng và đón nhận tất cả mọi người, không tính toán và không sợ hãi”.

Đức Thánh Cha đã bóc trần sự đạo đức giả của nền chính trị cường quyền – những kẻ luôn nhân danh hòa bình để gây hấn. Ngài lên án những “chiến lược vũ trang được bao bọc bởi những diễn ngôn đạo đức giả, những tuyên ngôn ý thức hệ, những lý do tôn giáo giả tạo”. Tại sự kiện Năm Thánh Ngoại giao vào giữa tháng 12 năm 2025, ngài đã mời gọi một cách mạnh mẽ: “Hãy giải giới những tuyên ngôn”.

Sự thanh tẩy ngôn từ chính là bước đầu tiên của giải trừ quân bị nội tâm. Ngài lưu ý rằng giá trị của một bài diễn văn không nằm ở sự bóng bẩy, chính xác về kỹ thuật, mà nằm ở sự trung thực và khôn ngoan làm cốt lõi. Ngài định nghĩa một cách quyết liệt: “Ngược lại với trung gian hòa giải không phải là sự im lặng mà là sự xúc phạm, vốn được vũ trang bằng những dối trá, tuyên truyền và đạo đức giả.” Giải giới ngôn từ chính là giải giới lòng thù hận trước khi nó biến thành hành động giết người trên thực địa.

Hòa bình là một “Công trường luôn mở”

Dấu chân và sứ điệp hoà bình của Đức Thánh Cha Lêô XIV đã trải dài qua nhiều vùng đất đau thương của nhân loại: từ Libăng đến Thổ Nhĩ Kỳ, từ những xích mích giữa Thái Lan và Campuchia đến những vết thương nhức nhối tại Ucraina, Sudan, Nigeria, Congo và Cabo Delgado. Tại mỗi nơi, sứ điệp của ngài luôn nhất quán: hãy để vũ khí thinh lặng để bắt đầu con đường đối thoại nghiêm túc.

Trong chuyến tông du đến Libăng, ngài khẳng định: “Vũ khí giết chóc, nhưng thương lượng, trung gian và đối thoại mới xây dựng”. Đức Thánh Cha kêu gọi giáo dục trái tim biết yêu chuộng hòa bình vì con đường thù địch đã hằn dấu quá lâu trong lịch sử. Đặc biệt, ngài định nghĩa hòa bình như một “công trường luôn mở”, không chỉ là một sự cân bằng mong manh về quân sự, mà phải được gắn kết không ngừng với những yêu cầu về sự thật và hòa giải.

Hòa bình không phải là một trạng thái tĩnh, nó là một nỗ lực kiến tạo hằng ngày, tỉ mỉ và kiên trì. Nếu không có sự thật, hòa bình chỉ là sự tạm hoãn xung đột. Nếu không có hòa giải, hòa bình chỉ là một lớp sơn che phủ vết thương đang rỉ máu.

“Khốn cho ai tìm cách lôi kéo Thiên Chúa vào chiến tranh”

Chủ sự buổi cầu nguyện liên tôn “Hãy dám sống hòa bình” tại đấu trường Colosseo vào chiều 28/10/2025, trước các lãnh đạo tôn giáo thế giới, Đức Thánh Cha Lêô XIV tuyên bố một cách mạnh mẽ: “Chỉ có hòa bình là thánh. Hãy chấm dứt chiến tranh với những đống xác người, hãy dừng lại!”. Ngài mạnh mẽ lên án việc “vũ khí hóa” đức tin để phục vụ tham vọng quyền lực: “Khốn cho ai tìm cách lôi kéo Thiên Chúa tham gia vào các cuộc chiến tranh. Thiên Chúa sẽ đòi nợ những kẻ không tìm kiếm hòa bình hoặc đã kích động xung đột”. Đây là một lời nhắc nhở nghiêm khắc rằng Thiên Chúa không bao giờ thuộc về bất kỳ phe phái nào trong các cuộc chém giết; Ngài luôn đứng về phía các nạn nhân. Tại lễ tuyên thánh cho Carlo Acutis và Pier Giorgio Frassati, ngài đã diễn tả ý muốn của Thiên Chúa trong câu ngắn nhưng đầy sức nặng: “Thiên Chúa muốn hòa bình”.

Vũ khí hóa nạn đói và tội ác chống lại nhân loại

Đức Thánh Cha mở rộng tầm nhìn về hòa bình ra cả lĩnh vực nhân đạo và kinh tế. Trong chuyến thăm Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hiệp Quốc (FAO), ngài đã tố cáo một hình thức chiến tranh hèn hạ nhưng tàn khốc: “Ngay cả cơn đói cũng có thể biến thành vũ khí chiến tranh”. Ngài gọi đây là một “tội ác” thực sự và là một sự thất bại tập thể của nhân loại.

Vào ngày 21/9, tại giáo xứ Thánh Anna, ngài đã thẳng thắn chỉ trích việc đổ tiền vào vũ khí thay vì cứu người. Ngài lo ngại về một sự biến tướng của các mục đích, tạo ra sự “thờ ơ không biết xấu hổ” trước nỗi đau của các dân tộc. Trong bối cảnh đó, ngài đặc biệt bảo vệ các nhà báo – những người đang nỗ lực chiếu sáng vào những góc tối của các cuộc xung đột quên lãng. Ngài khẳng định: “Làm nhà báo không bao giờ là một tội ác, hãy trả tự do cho các phóng viên bị cầm tù”. Bởi vì khi sự thật bị giam cầm, chiến tranh sẽ có thêm đất để nuôi dưỡng những dối trá và tuyên truyền đạo đức giả.

Tòa Thánh sẵn sàng là cầu nối để các kẻ thù gặp nhau

Tám mươi năm sau thảm họa Hiroshima và Nagasaki, Đức Thánh cha Lêô XIV một lần nữa cảnh báo về “sự tàn phá” hạt nhân, một mối đe dọa không thể bị phớt lờ. Ngài nhắc lại nguyên tắc cốt lõi của chủ nghĩa đa phương: “Không ai được đe dọa sự tồn vong của người khác”.

Ngài đưa ra một lời đề nghị hòa giải mở cho toàn thế giới: “Để hòa bình này được lan tỏa, tôi sẽ dành mọi nỗ lực… Tòa Thánh luôn sẵn sàng để các kẻ thù gặp nhau và nhìn thẳng vào mắt nhau. Với trái tim đặt trên bàn tay, tôi nói với những người chịu trách nhiệm về các dân tộc: chúng ta hãy gặp nhau, đối thoại và đàm phán!”

Hiệp thông với Mạng lưới Cầu nguyện Toàn cầu của Đức Thánh Cha, chúng ta hãy cầu nguyện “để các quốc gia hướng tới việc giải trừ vũ khí một cách hiệu quả, đặc biệt là giải trừ vũ khí hạt nhân, và để các nhà lãnh đạo thế giới chọn con đường đối thoại và ngoại giao thay vì bạo lực”.

Nguồn: vaticannews.va